Merhaba Kiro ziyaretçileri! Günümüzün konusu: “Körler ne hisseder”. Hazırsanız başlayalım!
Körler Ne Hisseder? Görmenin Ötesindeki Dünyaya Yakından Bakmak
Körler ne hisseder? Bu soru ilk bakışta basit gibi görünse de aslında insanın dünyayı nasıl algıladığı, hafızasının nasıl çalıştığı ve duygularını hangi yollarla yaşadığı üzerine düşündüren oldukça derin bir sorudur. Çoğu zaman görme duyusunu hayatımızın merkezine koyarız. Sabah kalktığımızda telefon ekranına bakarız, yolda yürürken tabelaları okuruz, sevdiğimiz insanların yüz ifadelerinden anlam çıkarırız. Ben de İstanbul’da işe giderken metroda insanların yüzlerine, sokakların hareketine, binaların renklerine bakarak günün havasını anlamaya alışmış biriyim. Bazen kendi kendime düşünüyorum: “Eğer bütün bunları görmeseydim, dünyayı nasıl tanırdım?”
Bu sorunun cevabı aslında birçok kişinin düşündüğünden farklıdır. Görme engelli bireyler karanlıkta yaşayan insanlar değildir. Körlük, herkesin zihninde canlandırdığı gibi sürekli bir boşluk veya siyah bir ekran anlamına gelmez. İnsan zihni yalnızca gözlerle çalışmaz. Sesler, kokular, dokunuşlar, anılar ve duygular da insanın dünyasını oluşturur. Bir insanın görmemesi, onun hayal kurmadığı, çevresini anlamadığı veya güzellikleri fark edemediği anlamına gelmez.
Körlük Deneyimi Her İnsan İçin Aynı Değildir
Körler ne hisseder sorusunun tek bir cevabı yoktur. Çünkü görme kaybının nasıl yaşandığı, kişinin doğuştan mı yoksa sonradan mı görme yetisini kaybettiğiyle yakından ilgilidir. Doğuştan kör olan bir kişi için dünya zaten seslerin, kokuların ve dokunarak keşfedilen yüzeylerin dünyasıdır. Görme kavramı onun için sonradan kaybedilmiş bir şey değildir.
Sonradan görme yetisini kaybeden bir insanın deneyimi ise bambaşka olabilir. Daha önce gördüğü renkleri, yüzleri ve manzaraları hatırlayan biri için değişim duygusal olarak daha ağır olabilir. Bir zamanlar denizi gören bir insanın artık dalgaların sesini dinleyerek denizi hayal etmesi, geçmişle bugün arasında güçlü bir bağ kurmasına neden olabilir.
Ofiste çalışırken bazen gözlerimi birkaç saniyeliğine kapatıyorum. Özellikle yoğun bir günün sonunda bilgisayar ekranından uzaklaşmak için bunu yapıyorum. O birkaç saniyede bile etrafımdaki dünyanın ne kadar değiştiğini fark ediyorum. İnsanların konuşmaları daha belirgin hale geliyor, klavye sesleri daha fazla dikkatimi çekiyor. Sonra düşünüyorum: “Ben sadece birkaç saniye gözlerimi kapatınca böyle hissediyorsam, görme engelli bir insanın dünyayı algılama biçimi ne kadar farklı olabilir?”
Görmeden Dünyayı Tanımak
Seslerin ve Dokunuşların Önemi
Görme duyusu olmadığında diğer duyular genellikle daha bilinçli kullanılmaya başlanır. Bu durum, kör bireylerin doğaüstü bir şekilde diğer duyularının güçlendiği anlamına gelmez. Daha çok, dikkatlerini farklı kaynaklara yönlendirmeleriyle ilgilidir.
Bir görme engelli kişi bir sokağı sadece görüntüsüyle değil, sesleriyle tanıyabilir. Yakından geçen araçların sesi, kaldırımın yapısı, insanların konuşma biçimleri veya bir fırından gelen ekmek kokusu onun için önemli ipuçları olabilir. Biz çoğu zaman fark etmeden geçtiğimiz ayrıntılar, başka biri için çevreyi anlamanın temel parçaları haline gelebilir.
Mesela İstanbul’un kalabalık sokaklarında yürürken ben genellikle tabelalara veya binalara bakarım. Ancak aynı sokakta yürüyen görme engelli biri belki de ayak seslerinden kaldırımın değiştiğini, trafik yoğunluğundan bir kavşağa yaklaştığını veya çevredeki kokulardan hangi dükkânların olduğunu anlayabilir. Bu, dünyayı farklı bir dille okumaktır.
Körler Duygusal Olarak Ne Hisseder?
Körler ne hisseder sorusunun en insani tarafı duygulardır. Çünkü görme engelli bireyler de herkes gibi sevinir, üzülür, korkar, heyecanlanır ve hayal kırıklığı yaşar. Görme kaybı duyguları ortadan kaldırmaz. Aksine bazen kişinin dünyayla kurduğu ilişkiyi daha derin hale getirebilir.
Ancak toplumun yaklaşımı bu noktada büyük önem taşır. Birçok görme engelli insan için asıl zorluk yalnızca görmemek değil, çevresindeki insanların onu eksik biri gibi görmesidir. Yardım etmek isterken bile bazen farkında olmadan karşıdaki kişiye acıma duygusuyla yaklaşabiliriz.
Kendi hayatımda bunu düşündüğüm anlar oldu. Sokakta görme engelli birini gördüğümde eskiden hemen “yardım etmeliyim” diye düşünürdüm. Sonra fark ettim ki yardım etmek ile birini güçsüz görmek arasında ince bir çizgi var. Her insan gibi görme engelli bireylerin de kendi kararları, alışkanlıkları ve bağımsızlıkları var.
Doğuştan Kör Olan İnsanlar Renkleri Nasıl Hayal Eder?
Bu soru birçok kişinin merak ettiği konulardan biridir. Doğuştan kör bir insan için renkler, bizim düşündüğümüz görsel deneyimle aynı değildir. Kırmızı, mavi veya yeşil gibi kavramlar farklı şekillerde öğrenilir. Örneğin kırmızı sıcaklıkla, ateşle veya güçlü duygularla ilişkilendirilebilir. Mavi ise serinlik, su veya sakinlik gibi kavramlarla bağ kurulabilir.
Burada önemli olan nokta şudur: Bir şeyi görsel olarak deneyimlememek, onu anlamamak demek değildir. İnsan zihni sürekli bağlantılar kurar. Görme engelli biri de dünyayı kendi deneyimleri üzerinden anlamlandırır.
Bazen kendi çocukluğumu düşünüyorum. Küçükken bazı şeyleri ilk defa gördüğümde nasıl heyecanlandığımı hatırlıyorum. Yeni bir oyuncak, farklı bir manzara veya ilk kez gittiğim bir yer… Görme engelli çocuklar da yeni şeyleri keşfeder ancak bunu farklı duyularla yapar. Onların merakı ve öğrenme isteği bizimkinden farklı değildir.
Görme Engelli Bireylerin Günlük Hayatı
Günümüzde teknoloji ve erişilebilirlik çalışmaları sayesinde görme engelli bireylerin hayatı geçmişe göre birçok açıdan kolaylaşmıştır. Ekran okuyucu programlar, sesli uygulamalar, kabartma yazılar ve erişilebilir tasarımlar günlük yaşamda önemli destekler sağlar.
Fakat şehirlerin tamamen erişilebilir olduğunu söylemek mümkün değildir. İstanbul gibi büyük ve hareketli şehirlerde kaldırımların işgali, düzensiz park edilen araçlar veya yetersiz yönlendirmeler görme engelli bireyler için ciddi sorunlar oluşturabilir.
Her gün işe giderken kaldırımda yürürken aslında ne kadar çok engelle karşılaştığımızı fark etmeyiz. Bir masa, reklam panosu veya yanlış park edilmiş bir araç bizim için küçük bir rahatsızlık olabilirken, görme engelli biri için yönünü kaybetmesine neden olabilecek büyük bir problem olabilir.
Körlük ve Toplumun Değişen Bakışı
Geçmişte görme engelli bireyler hakkında birçok yanlış inanış vardı. Onların üretken olamayacağı, bağımsız yaşayamayacağı veya sürekli yardıma ihtiyaç duyacağı düşünülürdü. Bugün ise bu bakış açısı büyük ölçüde değişiyor. Eğitim alan, çalışan, sanatla ilgilenen ve kendi hayatını yöneten birçok görme engelli insan bulunuyor.
Asıl değişmesi gereken şey bazen fiziksel koşullardan önce insanların düşünceleridir. Bir insanı önce engeliyle değil, kişiliğiyle görmek gerekir. Çünkü herkesin hayatında farklı zorluklar vardır. Kimi insan görme kaybıyla, kimi insan başka fiziksel veya sosyal engellerle mücadele eder.
Bana göre empati burada başlıyor. Kendimizi tamamen başka bir insanın yerine koyamayız ama onun dünyasını anlamaya çalışabiliriz. Bazen sadece dinlemek bile büyük bir fark oluşturur.
Kiro ekibi olarak “Körler ne hisseder” konusunu sizlerle paylaşmaktan mutluluk duyduk. Sağlıklı ve mutlu günler!
Gelecekte Görme Engelli Bireylerin Yaşamı Nasıl Değişebilir?
Teknolojinin gelişmesiyle birlikte görme engelli bireylerin bağımsızlığı daha da artabilir. Daha erişilebilir şehirler, gelişmiş yardımcı teknolojiler ve toplumdaki bilinçlenme sayesinde bugün zor olan birçok şey gelecekte daha kolay hale gelebilir.
Ancak geleceğin sadece teknolojiden ibaret olmadığını düşünüyorum. İnsan ilişkileri, anlayış ve saygı da en az teknoloji kadar önemli. Bir şehir ne kadar gelişmiş olursa olsun, insanlar birbirine karşı duyarsızsa gerçek anlamda erişilebilir bir yaşam oluşmaz.
Körler ne hisseder sorusuna döndüğümüzde belki de en doğru cevap şudur: Onlar da bizim gibi hisseder. Sevinirler, üzülürler, severler, korkarlar, umut ederler. Sadece dünyayı algılama yolları farklıdır. Görmek, hayatı anlamanın tek yolu değildir. İnsan bazen gözleriyle değil; hafızasıyla, kalbiyle ve diğer duyularıyla da dünyayı keşfeder.
Akşamları blog yazarken bazen gün içinde fark etmediğim şeyleri düşünme fırsatı buluyorum. Bugün de pencerenin dışındaki İstanbul manzarasına bakarken şunu düşündüm: Belki de dünyayı gerçekten görmek, sadece gözlerle bakmak değil; başkalarının dünyasını anlamaya çalışmaktır.